ITALI- Asgjë nuk humb! Është e vërtetë që numri i neuroneve zvogëlohet me moshën. Por ekziston edhe një rezervë qelizash të gatshme për t'u rritur dhe zëvendësuar kur është e nevojshme. Përgjigja përfundimtare për debatin rreth aftësisë së trurit të njeriut për t'u rigjeneruar vjen nga një hulumtim nga Instituti Karolinska në Stokholm, i botuar në revistën "Science".
"Ne kemi identifikuar me sukses qelizat nga të cilat lindin neurone të reja. Ne kemi demonstruar se ka formim të vazhdueshëm neuronal në hipokampusin e trurit të të rriturve,"- shpjegoi Jonas Frisén, i cili jep mësim në degën e biologjisë së qelizave staminale në Karolinska.
Studiuesit përdorën arsenalin e plotë të teknologjive të reja të gjenomikës.
"Ata bënë një punë të jashtëzakonshme. Në fund, ata arritën të vërtetonin ekzistencën e neurogjenezës, domethënë formimin e neuroneve të reja, madje edhe tek njerëzit", shpjegon Gabriele Miceli, neurolog dhe profesor i asociuar në Universitetin Katolik të Romës.
Studimi filloi me analizën e 24 mostrave të trurit të marra nga individë të vdekur: 6 fëmijë, 4 adoleshentë dhe 14 të rritur deri në moshën 78 vjeç. Brenda këtyre mostrave, ata identifikuan disa qeliza staminale të papjekura, të gatshme për t'u zhvilluar në neurone, dhe të tjera që kishin filluar tashmë procesin e pjekurisë drejt neuroneve të rritura. Zbulimi u bë falë një analize të gjatë dhe të kujdesshme të ARN-së së qindra mijëra qelizave.
"Neurogjeneza është demonstruar tek të gjithë fëmijët, gjysma e adoleshentëve dhe dy të tretat e të rriturve,"- konfirmon Miceli për mediat e huaja. Kjo tregon se aftësia e trurit për rigjenerim ekziston, por jo tek të gjithë, jo gjithmonë në të njëjtën masë, dhe tenton të bjerë me moshën - një fenomen i zakonshëm për të gjitha organet në trup.
Një polemikë 10-vjeçare
"Në fillim, mbizotëronte një dogmë. Nuk besohej e mundur që neuronet e reja të gjeneroheshin në tru pas lindjes. Pastaj, në vitet 1960, disa studime vunë re neurogjenezën te minjtë e laboratorit. Në atë specie, formimi i neuroneve të reja ndodhi në rajone të ndryshme të trurit, përfshirë hipokampusin,"- shpjegojnë Margaux Quiniou dhe Sebastian Jessberger të Universitetit të Cyrihut në një editorial në Science.
Studiuesit suedezë u përqendruan posaçërisht në hipokampus, duke identifikuar neuronet e gjeneruara rishtazi në një seksion të quajtur gyrus dentate. "Roli i hipokampusit," vazhdon editoriali, "është i rëndësishëm për kujtesën, të mësuarit dhe humorin. Kjo zonë dëmtohet nga sëmundje të tilla si Alzheimeri."
Përpjekjet për të replikuar vëzhgimet e bëra mbi neurogjenezën te brejtësit në specie të tjera kanë vazhduar për më shumë se pesëdhjetë vjet. Por prova vendimtare, për sa i përket njerëzve, deri vonë kishte mbetur e pakapshme.
"Sot mund të themi se e kemi gjetur atë, dhe te njerëz të të gjitha moshave. Por si gjithmonë, për çdo përgjigje që jep, studimi suedez ngre gjithashtu shumë pyetje të reja,"- konfirmon Miceli.
Pyetjet që mbeten për t'u adresuar
E para ka të bëjë me ndryshueshmërinë midis individëve. Pse disa njerëz në studimin suedez treguan shenja të neurogjenezës dhe të tjerët jo? Unë supozoj se ka arsye gjenetike dhe thjesht zgjidhja e enigmave nuk mjafton për të aktivizuar neurone të reja, por është një pyetje kritike dhe do të duhet të adresohet në studimet e ardhshme. Është e qartë se disa njerëz plaken shkëlqyeshëm dhe të tjerë më pak.
Shkencëtarët suedezë u përqendruan në hipokampus edhe sepse është një zonë në rrezik nga demenca./ZËRI
