IRAN-Protestat antiqeveritare në Iran vijojnë të përshkallëzohen, ndërsa mjekë nga disa spitale kanë raportuar se institucionet shëndetësore janë tejmbushur me të plagosur. Sipas organizatave për të drejtat e njeriut, që nga nisja e protestave më 28 dhjetor janë vrarë të paktën 50 protestues, përfshirë fëmijë, si dhe 15 pjesëtarë të forcave të sigurisë, ndërsa mbi 2 300 persona janë arrestuar.
Çfarë i shkaktoi protestat?
Protestat filluan si demonstrata në pazaret e Teheranit kundër inflacionit të shfrenuar, por janë përhapur në të gjithë vendin dhe janë shndërruar në protestat më të përgjithshme kundër regjimit. Shqetësimet për inflacionin arritën kulmin javën e kaluar, kur çmimet e mallrave bazë si vaji i gatimit dhe mishi i pulës u rritën ndjeshëm brenda natës, me disa produkte që u zhdukën krejtësisht nga raftet.
Ajo që e përkeqësoi situatën ishte një vendim i bankës qendrore për të përfunduar një program që u lejonte disa importuesve të kishin akses në dollarë amerikanë më të lirë krahasuar me pjesën tjetër të tregut - gjë që i shtyu shitësit të rrisnin çmimet dhe disa të mbyllnin dyert e tyre, duke filluar demonstratat.
Masa e tregtarëve të pazarit, siç njihen ata, është një masë drastike për një grup që tradicionalisht mbështet Republikën Islamike. Qeveria e sunduar nga reformistët u përpoq të lehtësonte presionin duke ofruar ndihma të drejtpërdrejta në para prej gati 7 dollarësh në muaj, por ky veprim nuk ka arritur të shuajë trazirat, raporton CNN.
Protestat e fundit janë më të mëdhatë në shkallë të gjerë që nga viti 2022, kur vdekja e 22-vjeçares Mahsa Amini ndërsa ishte në paraburgim nga policia fetare shkaktoi protestat e përhapura “Gruaja, Jeta, Liria”. Njerëz në më shumë se 100 qytete kanë marrë pjesë në demonstratat, të cilat filluan gati dy javë më parë.
Aleanca e qëndrueshme midis tregtarëve të pazarit dhe klerit në Iran i bëri dyqanxhinjtë të luanin një rol vendimtar si vendimtarë në të gjithë historinë e Iranit. Ishte mbështetja e tyre ndaj pikërisht këtyre klerikëve që përfundimisht ndihmoi që Revolucioni Islamik i vitit 1979 të kishte sukses, duke u dhënë rebelëve një shtyllë financiare që çoi në rrëzimin e shahut, ose monarkut. Roli i tyre si një forcë e madhe politike është bërë që atëherë më simbolik, por ndikimi i luhatjeve të monedhës në biznesin e tyre është ajo që i çoi ata të nxisin protestat që që atëherë janë bërë vdekjeprurëse.
Kush e drejton Iranin dhe çfarë do të thotë kjo për regjimin?
Irani ka qenë një teokraci që nga viti 1979, kur klerikët rrëzuan një monark laik të aleatuar me Perëndimin, duke çuar në formimin e Republikës Islamike të udhëhequr nga Khomenei. Masoud Pezeshkian u zgjodh president në vitin 2024, duke promovuar një politikë të jashtme më pragmatike, por fuqitë e tij janë të kufizuara dhe Khamenei vendos për të gjitha çështjet kryesore të shtetit.
Më shumë se një vit pasi ai u votua, pikërisht klasa punëtore që ai u zotua të mbronte dhe klasa e mesme që formon shtyllën kurrizore të shoqërisë iraniane, po përballen me vështirësi. Faktorët e jashtëm, si sanksionet shkatërruese dhe një luftë e re e mundshme me Shtetet e Bashkuara dhe Izraelin, e kanë lënë shtetin paranojak dhe popullsinë në ankth.
Reza Pahlavi, djali në mërgim i shahut të ndjerë, e ka pozicionuar veten si një alternativë e qëndrueshme ndaj regjimit në pushtet, duke deklaruar mbështetje për protestat dhe duke bërë thirrje të drejtpërdrejta për veprim të koordinuar në të gjithë vendin.
Nga ana tjetër presidenti i SHBA, Donals Trump e ka paralajmëruar Teheranin disa herë për pasoja të rënda nëse vriten protestues.
