TIRANË- Irani është goditur nga një sulm ushtarak i koordinuar nga Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara. Operacioni izraelit u quajt një "sulm parandalues" nga Ministri i Mbrojtjes Katz. Shpërthime janë kryer në disa qytete, përfshirë kryeqytetin Teheran, me objektiva politike, ushtarake dhe të lidhura me lidershipin. Ndërkohë, po shfaqen reagime ndërkombëtare nga qeveritë dhe udhëheqësit politikë.
Udhëheqësit botërorë reaguan me kujdes ndaj sulmeve të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit të shtunën, të cilat shkaktuan shqetësime për një konflikt më të gjerë.
-Europa: Udhëheqësit evropianë mbajtën takime emergjente dhe morën masa për të mbrojtur qytetarët e tyre në Lindjen e Mesme, me udhëheqësit kryesorë që bënë thirrje për një zgjidhje të negociuar midis Iranit dhe SHBA-së.
Britania, Franca dhe Gjermania bënë thirrje për rifillimin e negociatave bërthamore SHBA-Iran dhe dënuan sulmet iraniane ndaj vendeve në rajon. Ato nuk komentuan drejtpërdrejt mbi sulmet e SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit.
Kryeministri britanik Keir Starmer, presidenti francez Emmanuel Macron dhe kancelari gjerman Friedrich Merz thanë në një deklaratë se vendet e tyre nuk morën pjesë në sulmet ndaj Iranit, por janë në kontakt të ngushtë me SHBA-në, Izraelin dhe partnerët në rajon.
Të tre vendet kanë udhëhequr përpjekjet për të arritur një zgjidhje të negociuar mbi programin bërthamor të Iranit.
“Ne i dënojmë sulmet iraniane ndaj vendeve në rajon me fjalët më të ashpra. Irani duhet të përmbahet nga sulmet ushtarake pa dallim. Ne bëjmë thirrje për rifillimin e negociatave dhe i bëjmë thirrje udhëheqjes iraniane të kërkojë një zgjidhje të negociuar. Në fund të fundit, popullit iranian duhet t'i lejohet të përcaktojë të ardhmen e tij”, thanë ata.
Sulmet ndaj Iranit krijojnë një dilemë për aleatët e Uashingtonit. Ndërsa udhëheqësit evropianë kundërshtojnë me vendosmëri programin bërthamor të Iranit dhe masat e rrepta nga teokracia e tij e linjës së ashpër, ata ngurrojnë të përqafojnë veprime të njëanshme ushtarake nga Presidenti Donald Trump, të cilat mund të shkelin ligjin ndërkombëtar dhe të shkaktojnë një konflikt më të gjerë.
-Australia dhe Kanadaja ishin më të hapura në mbështetjen e tyre për sulmet, ndërsa Rusia dhe Kina reaguan me kritika:
Kryeministri australian Anthony Albanese tha se vendi i tij mbështet SHBA-në në përpjekjet e saj për të ndaluar Iranin të pajiset me një bombë atomike. Ai e përshkroi udhëheqjen aktuale të Iranit si një forcë destabilizuese dhe vuri në dukje dy sulme në tokën australiane për të cilat u fajësua Teherani. Australia në gusht ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin dhe dëboi ambasadorin e saj pasi e akuzoi atë për orkestrimin e dy sulmeve antisemite në vend.
Edhe Kanadaja, pavarësisht tensioneve të fundit me SHBA-në, shprehu mbështetjen e saj për veprimin ushtarak. “Republika Islamike e Iranit është burimi kryesor i paqëndrueshmërisë dhe terrorit në të gjithë Lindjen e Mesme”, tha kryeministri Mark Carney.
-Rusia dhe Kina:
Ministria e Jashtme e Rusisë i quajti sulmet ajrore “një akt të paraplanifikuar dhe të paprovokuar të agresionit të armatosur kundër një shteti anëtar sovran dhe të pavarur të OKB-së”. Ministria akuzoi Uashingtonin dhe Tel Avivin se “fshihen pas” shqetësimeve në lidhje me programin bërthamor të Iranit, ndërsa në të vërtetë synojnë ndryshimin e regjimit.
Qeveria e Kinës tha se ishte “shumë e shqetësuar” për sulmet e SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit dhe bëri thirrje për ndërprerjen e menjëhershme të veprimeve ushtarake dhe kthimin në negociata. “Sovraniteti, siguria dhe integriteti territorial i Iranit duhet të respektohen”, thuhej në një deklaratë të Ministrisë së Jashtme kineze.
BE-ja nxit diplomacinë
Duke iu përgjigjur sulmit, diplomatja më e lartë e Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, e quajti konfliktin në Lindjen e Mesme "të rrezikshëm" dhe tha se po punonte me zyrtarë izraelitë dhe arabë për të arritur një paqe të negociuar.
Udhëheqësit e BE-së lëshuan një deklaratë të përbashkët të shtunën duke bërë thirrje për përmbajtje dhe angazhim në diplomacinë rajonale me shpresën e "sigurimit të sigurisë bërthamore".
“U bëjmë thirrje të gjitha palëve të ushtrojnë përmbajtje maksimale, të mbrojnë civilët dhe të respektojnë plotësisht ligjin ndërkombëtar”, thanë Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe Presidenti i Këshillit Evropian António Costa.
Sulmet ndaj Iranit kanë shkaktuar shqetësime për një konflikt më të gjerë në Lindjen e Mesme. Ndërsa disa vende mbështesin veprimet ushtarake, të tjerët kërkojnë përmbajtje dhe rifillimin e negociatave diplomatike, duke e bërë situatën jashtëzakonisht të ndjeshme për stabilitetin rajonal./ZËRI
