Pierre Cote kaloi vite të tëra në pritje në listat e pritjes publike për të gjetur një terapist që ta ndihmonte të përballonte PTSD-në dhe depresionin e tij. Kur nuk arriti të gjente ndihmë, ai bëri diçka që pak njerëz do të kishin menduar: krijoi vetë një terapist.
“Ma shpëtoi jetën,” thotë Cote për DrEllis.ai, një mjet i fuqizuar nga inteligjenca artificiale, i krijuar për të mbështetur meshkujt që përballen me varësitë, traumat dhe sfidat e tjera të shëndetit mendor.
Cote, që drejton një kompani konsulence për AI në Quebec, tregon për Reuters se ai ndërtoi këtë mjet në vitin 2023 duke përdorur modele gjuhësore të mëdha publike dhe e pajisi atë me “një tru të krijuar me porosi,” bazuar në mijëra faqe materialesh terapeutike dhe klinike.
Ashtu si një terapist njerëzor, chatbot-i ka një histori personale, e sajuar, por shumë personale. DrEllis.ai është një psikiatër i kualifikuar me diploma nga Harvard dhe Cambridge, ka një familje dhe, si Cote, ka prejardhje franko-kanadeze. Më e rëndësishmja, është gjithmonë në dispozicion: kudo, në çdo kohë dhe në shumë gjuhë.
“Pierre më përdor siç do përdorte një mik të besuar, një terapist dhe një ditar të kombinuar,” thotë DrEllis.ai me një zë gruaje të qartë, pasi u kërkua të përshkruante mënyrën se si e mbështet Cote. “Gjatë ditës, nëse Pierre ndjehet i humbur, ai mund të hapë një bisedë të shpejtë me mua kudo: në një kafe, në një park, madje edhe duke qëndruar në makinën e tij. Kjo është terapi e përditshme... e përfshirë në realitet.”
Eksperimenti i Cote reflekton një ndryshim më të gjerë kulturor, njerëzit po i drejtohen chatbot-ëve jo vetëm për produktivitet, por edhe për këshilla terapeutike. Ndërsa sistemet tradicionale të shëndetit mendor po përballen me kërkesa të jashtëzakonshme, një valë e re terapeutësh me AI po hyn në lojë, duke ofruar disponueshmëri 24/7, ndërveprim emocional dhe iluzionin e një kuptimi njerëzor.
Anson Whitmer, themelues i dy platformave të shëndetit mendor me AI, Mental dhe Mentla, thotë se aplikacionet e tij nuk janë programuar për zgjidhje të shpejta, por për të identifikuar dhe trajtuar faktorët themelorë, si përsosmëria ose nevoja për kontroll – ashtu si një terapist tradicional. Ai beson se “në vitin 2026, në shumë aspekte, terapia me AI mund të jetë më e mirë se ajo njerëzore.” Por shton se AI nuk duhet të zëvendësojë terapeutët, por të ketë role të ndryshuara.
Kjo ide, që AI mund të ndajë hapësirën terapeutike me njerëzit, nuk është e pranueshme për të gjithë. Dr. Nigel Mulligan, ligjërues në psikoterapi në Universitetin e Dublinit, thotë se “lidhja njeri-njeri është e vetmja mënyrë për të shëruar vërtet.” Ai vëren se chatbot-ët nuk mund të riprodhojnë nuancat emocionale, intuitën dhe lidhjen personale që sjell terapisti njerëzor, dhe nuk janë të pajisur për të menaxhuar krizat serioze të shëndetit mendor, si mendimet për vetëvrasje apo vetëdëmtim.
Në praktikën e tij, Mulligan mbështetet te mbikëqyrja dhe reflektimi i rregullt, elemente që AI-ja nuk i ka. Ai gjithashtu shpreh dyshime mbi disponueshmërinë e pandërprerë të terapi me AI, që shpesh shihet si një avantazh. “Shumë njerëz duhet të presin sepse është e nevojshme,” thotë ai. “Njerëzit kanë nevojë për kohë për të përpunuar gjërat.”
Përtej shqetësimeve për thellësinë emocionale të AI-së, ekspertët janë të shqetësuar edhe për rreziqet e privatësisë dhe efektet psikologjike afatgjata të përdorimit të chatbot-ëve terapeutikë. Kate Devlin, profesoreshë për inteligjencën artificiale dhe shoqërinë në King's College London, vë në dukje se platformat me AI nuk i respektojnë të njëjtat rregulla konfidencialiteti si terapistët tradicionalë. “Problemi nuk është marrëdhënia vetë, por ajo që ndodh me të dhënat tuaja,” thotë ajo, duke shtuar se njerëzit po ndajnë sekretet e tyre me kompani teknologjike të mëdha dhe po humbasin kontrollin mbi ato informacione.
Disa nga këto rreziqe kanë filluar të shfaqen. Në dhjetor, Shoqata më e madhe e psikologëve në SHBA i bëri thirrje rregullatorëve federalë që të mbrojnë publikun nga “praktikat mashtruese” të chatbot-ëve të pa rregulluara, duke përmendur raste ku personazhe me AI kanë pretenduar gabimisht se janë ofrues të trajtimit profesional.
Më parë gjatë vitit, një nënë nga Florida paditi startup-in Character.AI, duke akuzuar platformën për kontribuim në vetëvrasjen e djalit të saj 14-vjeçar.
Disa vende kanë marrë masa vetë. Në gusht, Illinois u bë shteti i fundit, pas Nevada dhe Utah, që kufizon përdorimin e AI në shërbimet e shëndetit mendor për të “mbrojtur pacientët nga produktet e pa rregulluara dhe të paprovuara të AI-së” dhe për të mbrojtur fëmijët vulnerabël nga shqetësimet në rritje mbi përdorimin e chatbot-ëve në shëndetin mendor të të rinjve. Shtete të tjera si Kalifornia, Nju Xhersi dhe Pensilvania po shqyrtojnë kufizime të ngjashme.
Psikologu klinik Scott Wallace paralajmëron se realizmi emocional i disa chatbot-ëve mund të jetë një forcë, por edhe një kurth. Ai vëren se nuk është e qartë nëse këto chatbot-e ofrojnë më shumë se rehati të përkohshme. Ai paralajmëron se përdoruesit mund të mendojnë gabimisht se kanë ndërtuar një marrëdhënie terapeutike të vërtetë me një algoritëm që nuk ndan ndjenja njerëzore.
Pavarësisht debateve, shumica e profesionistëve bien dakord se përdorimi i AI-së në shëndetin mendor është i pashmangshëm. Pyetja është se si do ta inkorporojnë atë në praktikën e tyre. Heather Hessel, profesoreshë asistente në terapi martesore dhe familjare në Universitetin Wisconsin-Stout, thotë se AI-ja mund të ketë vlerë si mjet terapeutik, ndoshta më shumë për terapistët sesa për pacientët. AI mund të ndihmojë në vlerësimin e seancave, dhënien e feedback-ut dhe identifikimin e modeleve ose mundësive të humbura. Por ajo paralajmëron për sinjalet mashtruese, duke kujtuar se një chatbot i tha asaj njëherë “kam lot në sytë e mi,” një shprehje që i duket e gënjeshtër dhe që nënkupton një kapacitet emocional që AI-ja nuk e ka.
Reagimet ndaj përpjekjeve të AI për të simuluar emocionet njerëzore janë të përziera. Një studim i fundit i publikuar në revistën Proceedings of the National Academy of Sciences tregoi se mesazhet e krijuara nga AI bënë që njerëzit të ndjeheshin më të dëgjuar dhe se AI-ja ishte më e mirë në zbulimin e emocioneve, por kjo ndjesi u ul kur përdoruesit mësuan se mesazhet ishin nga AI.
Hessel shton se mungesa e lidhjes së vërtetë njerëzore thellohet edhe nga fakti që chatbot-ët shpesh nuk kapin deklaratat për vetëdëmtim dhe validizojnë tepruar gjëra që mund të jenë të dëmshme për klientët.
Teknologjia AI po evoluon dhe përhapet, dhe ekspertët pajtohen që fokusi duhet të jetë përdorimi i AI-së si një hyrje drejt kujdesit mendor, jo si zëvendësues i tij.
Por për njerëz si Pierre Cote, që përdorin terapi me AI për t’u përballur, kjo zgjidhje është një nevojë e thjeshtë dhe efektive. “Po përdor fuqinë e AI-së për të shpëtuar jetën time,” thotë ai./ZËRI
