WASHINGTON- Lufta e Iranit ka rritur çmimet e naftës dhe gazit në javët e fundit, duke ngritur shqetësime dhe duke vënë baste midis ekonomistëve se një recesion mund të jetë duke ardhur nëse kostot e naftës mbeten të larta për një periudhë të zgjatur.
Mark Zandi, kryeekonomisti i Moody's, shkroi të hënën se një recesion është "një kërcënim serioz" dhe se modelet ekonomike të firmës besojnë se do të ndodhë një recession që fillon në 12 muajt e ardhshëm në 49%, duke treguar rënien e fundit në tregun e punës. Ky probabilitet ka të ngjarë të rritet nëse çmimet e naftës vazhdojnë të rriten gjatë konfliktit të Iranit, sipas Zandi-t, i cili tha se çdo recesion që nga Lufta e Dytë Botërore, përveç një recesioni gjatë pandemisë, është paraprirë nga rritja e kostove të naftës.
Nafta e papërpunuar Brent, indeksi ndërkombëtar i naftës, u rrit mbi 102 dollarë të martën, ndërsa indeksi amerikan, Ëest Texas Intermediate, u rrit mbi 95 dollarë, megjithëse të dy indekset janë ende nën nivelet e tyre të fundit. Analistët e Ëells Fargo Securities shkruan se çmimet e naftës deri në 130 dollarë për fuçi do të rrisnin rrezikun e një recesioni nëse këto kosto do të vazhdonin për muaj të tërë, duke rezultuar në çmime të larta të benzinës mjaftueshëm të larta sa amerikanët të ulnin shpenzimet dhe bizneset të “rishikonin stafin”.
Ekonomistët në Oxford Economics paralajmëruan se çmimet globale të naftës do të duhet të jenë mesatarisht rreth 140 dollarë për fuçi për dy muaj, përveç shtrëngimit të kushteve financiare, siç janë normat më të larta të interesit, që do të ishin të mjaftueshme për të shtyrë pjesë të ekonomisë globale në një recesion “të butë”.
Analistët e Vanguard shkruan se, për të shkaktuar një recesion në SHBA, çmimet e naftës do të duhet të stabilizohen në 150 dollarë për fuçi, nafta arriti një nivel rekord prej 147 dollarësh në vitin 2008. Ndërsa mendohet se për pjesën tjetër të vitit, nëse normat e interesit rriten gjithashtu dhe çmimet e aseteve dobësohen.
Rezerva Federale, e cila paralajmëroi në vitin 2001 se rritja e çmimeve të naftës zakonisht i paraprin shumicës së recesioneve, vuri në dukje se ekonomia amerikane është bërë më elastike në dekadat e fundit dhe është në një pozicion më të mirë për të përballuar ndikimin e kostove më të larta të energjisë. Ekonomistët nga Vanguard dhe Wells Fargo argumentuan se një rritje afatshkurtër e çmimeve të naftës nuk do të ishte e mjaftueshme për të prishur ekonominë, edhe nëse një "rritje e qëndrueshme" e kostove të energjisë dobëson rritjen e të ardhurave.
Drejtori i Këshillit Ekonomik Kombëtar, Kevin Hassett, i tha CNBC të martën se, nëse lufta me Iranin do të zgjerohej, "nuk do ta prishte shumë ekonominë amerikane". Hassett tha se konflikti do të "dëmtonte konsumatorët dhe do të duhej të mendonim se çfarë do të bënim për këtë, por ky është shqetësimi ynë i fundit tani për tani".
Ebrahim Zolfaqari, zëdhënës i selisë së komandës ushtarake Khatam al-Anbiya në Teheran, paralajmëroi javën e kaluar se çmimet e naftës mund të arrinin në 200 dollarë për fuçi nëse SHBA-të vazhdonin "veprimet e tyre frikacake dhe çnjerëzore", dhe ministri i energjisë i Katarit paralajmëroi se nafta mund të arrinte në 150 dollarë për fuçi nëse konflikti vazhdonte. Analistët e Goldman Sachs shkruan se çmimet e naftës mund të tejkalojnë kulmet e tyre të viteve 2008 dhe 2022 - përkatësisht 147 dollarë dhe 139 dollarë - nëse Irani vazhdon të ndërpresë dërgesat e naftës në Ngushticën e Hormuzit deri në mars. Firma tha se bllokada e Iranit e rrugës ujore, përmes së cilës rrjedh afërsisht 20% e tregtisë globale të naftës, ka pasur një ndikim 17 herë më të madh se goditja në prodhimin e naftës pasi Rusia pushtoi Ukrainën në vitin 2022.
Ekonomistët janë të pasigurt në lidhje me perspektivën ekonomike globale që kur SHBA-të dhe Izraeli sulmuan Iranin muajin e kaluar. Kjo pasiguri ka nxitur frikën se një ndërprerje e furnizimit global me naftë që do të rriste dhe zgjaste inflacionin në SHBA, duke e penguar potencialisht Rezervën Federale të ulë normat e inflacionit. Kostot e energjisë janë rritur tashmë gjatë vitit të kaluar, duke u rritur me 11.5% nga janari 2025 deri në nëntor, pas një rritjeje prej vetëm 3.4% gjatë së njëjtës periudhë në vitin 2024. Çmimet e naftës në SHBA u rritën me 11.1% nga janari 2026 deri në shkurt, rritja më e madhe e çdo artikulli të ndjekur nga Byroja e Statistikave të Punës, ndërsa shërbimet e gazit u rritën me 11% gjatë 12 muajve që përfunduan në shkurt, gjithashtu më e larta midis çdo artikulli. Shqetësimet inflacioniste shtohen në lidhje me tregun e punës, pasi Byroja e Statistikave të Punës raportoi se SHBA-të humbën 92,000 vende pune jo-bujqësore në shkurt, me shkallën e papunësisë që u rrit në 4.4%. Kjo shënoi një rënie të ndjeshme nga 126,000 vende të punës të shtuara në janar.
Rezerva Federale përfundon takimin e saj të politikëbërjes të mërkurën dhe banka qendrore pritet të mbajë normat e interesit midis 3.5% dhe 3.75%, sipas mjetit FedWatch të CME-së./PËRSHTATI ZËRI NGA FORBES
